محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
499
خلاصة الحكمة ( فارسى )
مُفَتَّت : ( ع . ص ) . شكسته و ريز شده . ( ناظم الاطباء ) . مُفَتِّح : ( ع . ص ) . گشاينده . بازكننده . ( ناظم الاطباء ) . به اصطلاح طب ، هر آنچه مجارى بسته شده را باز كند . ( ناظم الاطباء ) . دوايى است كه به حركت درمىآورد به سوى بيرون ماده اى را كه در داخل تجويف منافذ مانده باشد تا مجارى باز باشند و اين قوى تر از جالى است ، مانند فطراساليون و اين خاصيت بدان جهت است كه آن يا لطيف و محلل است و يا لطيف و مقطع و يا لطيف و غسال . و هر حِرّيف و هر لطيف سيال مايل به حرارت و مايل به اعتدال و هر لطيف حامض مفتح است . « 1 » نزد پزشكان ، دارويى است كه بيرون مىآورد از مجراى مسدود ، ماده اى كه بيرون آمدن آن متعذر و متعسر بوده هنگام فعل حرارت غريزى در مجرى ، مانند كرفس . ( كشاف اصطلاحات الفنون ) . دوايى است كه محرك مادهء واقع در تجويف منافذ يا دهانههاى آن است به سوى بيرون ، مانند نطرون . ( بحر الجواهر ) . تفتيح كنندهء سده . گشايندهء سده . ( يادداشت به خط مرحوم دهخدا ) . مُفْرَده : ( ع . ص ، ا ) . تأنيث مفرد . تنها . ( آنندراج ) . مَفْرَغَة : ( ع . ا ) . جاى ريختن چيز رقيق . ( غياث ) . مَفْرَق : ( ع . ا ) . وسط سر ، آنجا كه با شانه نيمى از موى سر را به يك سو و نيمى را به ديگر سوى خوابانند . جاى بخشش موى از سر . تار . تارك . هباك . ج مفارق . ( يادداشت به خط مرحوم دهخدا ) . مُفَرِّق : ( ع . ص ) . پراكنده كننده . ( آنندراج ) . آن كه جدا مىكند و پراكنده مىنمايد . ( ناظم الاطباء ) . مُفَرَّق : ( ع . ص ) . پراكنده . ( ناظم الاطباء ) . مُفْرِط : ( ع . ص ) . از حد درگذرنده و مجازاً به معنى كثير و بسيار . ( آنندراج ) . آن كه از حد مىگذراند و از حد گذشته و بسيار فراوان . ( ناظم الاطباء ) . مُفَرْطَح : ( ع . ص ) . سر پهن . ( مهذب الاسماء ) . عريض . ( بحر الجواهر ) . مَفْسَدة : ( ع . ا ) . بدى و تباهى . خلاف مصلحت . ( منتهى الارب ) . ج مفاسد . ( ناظم الاطباء ) . مَفْسَده : ( ع . ا ) . بدى و تباهى . زيان و فساد . هر چيز زيانآور . ( ناظم الاطباء ) . مفسدة . مُفْسِدَه : ( ع ، ص ) . مفسد . مضر . مخرب . ( ناظم الاطباء ) .
--> ( 1 ) . همان .